Цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүч хадгалах системийн хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр батерейн хэрэгцээ дэлхий даяар эрчимтэй өсөж байна.
Гэхдээ бид нэг чухал асуултыг өнөөдрөөс тавих хэрэгтэй.
Өнөөдрийн цэвэр технологийн шийдэл ашиглалтын хугацаа дууссаны дараа хаашаа явах вэ?
Батерейг зөвхөн хэрэглээд хаядаг бүтээгдэхүүн гэж харах нь хангалтгүй. Түүний амьдралын мөчлөгийг түүхий эдээс эхлээд үйлдвэрлэл, хэрэглээ, дахин ашиглалт, дахин боловсруулалт, материалын нөхөн сэргэлт хүртэл бүхэлд нь төлөвлөх шаардлагатай.
Ашиглалтаас гарсан батерей = шинэ нөөц
Лити-ион батерейд лити, никель, кобальт, манган, зэс, хөнгөн цагаан, графит зэрэг эдийн засаг болон технологийн өндөр ач холбогдолтой материалууд агуулагддаг.
Иймээс ашиглалтаас гарсан батерейг зөвхөн “хог хаягдал” гэж үзэхийн оронд материалын хоёрдогч эх үүсвэр гэж харах нь тойрог эдийн засгийн үндсэн зарчим юм.
Зөв систем бий болгосноор батерейг:
цуглуулах → оношлох → ангилах → дахин ашиглах → техникийн урьдчилсан боловсруулалт хийх → материалыг нөхөн сэргээх → үйлдвэрлэлийн эргэлтэд буцаах
боломжтой.
Ингэснээр нэгэнт олборлосон чухал ашигт малтмалыг дахин дахин эдийн засгийн эргэлтэд ашиглах нөхцөл бүрдэнэ.
Дахин боловсруулах нь ганц шийдэл биш
Батерейн тойрог систем гэдэг нь шууд дахин боловсруулах үйлдвэр байгуулах тухай ойлголтоор хязгаарлагдахгүй.
Зарим батерей тээврийн хэрэгсэлд ашиглах шаардлагыг хангахаа больсон ч тодорхой хэмжээний хүчин чадалтай хэвээр байж болно. Тэдгээрийг техникийн үзүүлэлт, аюулгүй байдлыг нь үнэлсний дараа second-life буюу хоёрдогч хэрэглээнд, тухайлбал эрчим хүч хадгалах системд ашиглах боломжтой.
Харин дахин ашиглах боломжгүй болсон батерейгаас материалыг нөхөн сэргээж, үйлдвэрлэлийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд буцаана.
Тиймээс ирээдүйн системийн зорилго нь:
батерейг аль болох удаан ашиглах, материалыг аль болох удаан эргэлтэд хадгалах явдал юм.
Технологи маш хурдан өөрчлөгдөж байна
Өнөөдөр лити-ион батерей давамгайлж байгаа ч solid-state, lithium-sulfur, sodium-ion болон бусад шинэ химийн найрлага, технологи хөгжиж байна.
Энэ өөрчлөлт нь дахин ашиглалт, ангилалт, тээвэрлэлт, аюулгүй ажиллагаа, дахин боловсруулах технологид шинэ шаардлага бий болгоно.
Тиймээс бид зөвхөн өнөөдрийн батерейг боловсруулах систем биш, ирээдүйн технологийн өөрчлөлтөд дасан зохицох чадвартай дэд бүтэц төлөвлөх шаардлагатай.
Монгол Улс яагаад одооноос бэлтгэх ёстой вэ?
Монгол Улс эрчим хүч, тээвэр, дижитал шилжилтийн шинэ үе рүү орж байна. Үүнтэй зэрэгцэн төрөл бүрийн батерейн хэрэглээ нэмэгдэнэ.
Хэрэв бүтээгдэхүүнийг импортлох систем байгаа боловч ашиглалтаас гарсны дараах хариуцлага, цуглуулалт, бүртгэл, дахин ашиглалт, боловсруулалтын тогтолцоо хөгжөөгүй бол өнөөдрийн технологийн дэвшил маргаашийн байгаль орчны дарамт болж хувирах эрсдэлтэй.
Тиймээс Монголд батерейн тойрог системийг урьдчилан төлөвлөх шаардлагатай.
Үүнд Үйлдвэрлэгчийн өргөтгөсөн хариуцлага (EPR), батерейн дижитал паспорт, улсын хэмжээнд цуглуулах сүлжээ, оношилгоо ба ангилалт, хоёрдогч хэрэглээ, аюулгүй урьдчилсан боловсруулалт, чухал ашигт малтмалын нөхөн сэргээлт зэрэг хэсгүүд хоорондоо уялдсан байх ёстой.
Монголын Тойрог Батерейн Санаачилга
Mongolia Circular Battery Initiative (MCBI)-ийн зорилго бол батерейн хаягдлын асуудал үүссэний дараа шийдэл хайх бус, асуудал томрохоос өмнө системийг бий болгох явдал юм.
Энэ бол зөвхөн хог хаягдлын төсөл биш.
Энэ бол байгаль орчны хамгаалалт, чухал ашигт малтмалын хариуцлагатай хэрэглээ, эрчим хүчний шилжилт, технологийн дэд бүтэц, тойрог эдийн засгийг нэг системд холбох оролдлого юм.
Монгол Улс зөвхөн түүхий эд олборлон экспортлогч орон байх албагүй.
Бид нэгэнт олборлосон материалаа хариуцлагатай ашиглаж, дахин сэргээж, эдийн засгийн эргэлтэд буцаадаг тогтолцоог хөгжүүлэх боломжтой.
Нэг удаа олборлоно. Олон удаа эргэлтэд оруулна. Ирээдүйд хог биш — нөөц үлдээнэ.
— Mongolia Circular Battery Initiative (MCBI)
Leave a Reply