Манай систем
EPR (Extended Producer Responsibility) Өргөтгөсөн Үйлдвэрлэгчийн Хариуцлага
Монгол Улс тойрог эдийн засагт шилжих үндэсний зорилгын хүрээнд Өргөтгөсөн үйлдвэрлэгчийн хариуцлагын (EPR) тогтолцоог үе шаттайгаар хөгжүүлж байна. EPR нь үйлдвэрлэгч, импортлогч болон бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нийлүүлэгч байгууллагуудыг бүтээгдэхүүний амьдралын мөчлөгийн төгсгөл хүртэлх байгаль орчны хариуцлагыг хүлээх тогтолцоо юм.
Монгол Улсад EPR-ийн хөгжүүлж буй үндсэн чиглэлүүд
Хуванцар болон сав баглаа боодол
Хог хаягдлын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулснаар хуванцар хог хаягдлыг бууруулах, дахин ашиглах, дахин боловсруулах тогтолцоог хөгжүүлэх ажил эхэлсэн. Европын Холбооны SWITCH-Asia зэрэг төслүүд нь энэхүү шилжилтийг дэмжиж байна.
Цахилгаан болон электрон хог хаягдал (E-Waste)
Дижитал төхөөрөмжийн хэрэглээ нэмэгдэж буйтай холбоотойгоор Монгол Улс Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага (ITU) зэрэг олон улсын байгууллагуудтай хамтран цахилгаан, электрон хог хаягдлын эрх зүйн орчныг EPR зарчимд нийцүүлэн боловсруулах чиглэлээр ажиллаж байна.
Ашиглалтаас гарсан тээврийн хэрэгсэл (End-of-Life Vehicles)
Импортлогчийн өргөтгөсөн хариуцлагын тогтолцоог хөгжүүлэх, ашиглалтаас гарсан автомашиныг байгальд ээлтэйгээр удирдах санхүүжилтийн механизмыг бий болгох бодлогын судалгаа, хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна.
Тулгамдсан асуудал
Үндэсний хэмжээнд цуглуулалт, дахин боловсруулалтын тодорхой зорилтуудыг хуульчлан баталгаажуулах.
Олон улсын стандарт, туршлагатай нийцсэн EPR тогтолцоог бүрдүүлэх.
Төр, хувийн хэвшил болон иргэдийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх.
Тойрог эдийн засгийн санхүүжилт, дэд бүтцийг хөгжүүлэх.
MCBI-ийн үүрэг
MCBI нь Монгол Улсад EPR тогтолцоог батерейн салбараас эхлэн хөгжүүлэхийн зэрэгцээ цахилгаан, электрон бүтээгдэхүүн, сэргээгдэх эрчим хүчний тоног төхөөрөмж болон бусад стратегийн материалын урсгалд үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх боломжийг судалж, олон улсын шилдэг туршлагыг нутагшуулахад хувь нэмэр оруулахыг зорьдог.
Battery Passport Батерейн дижитал паспорт
Батерейн мэдээллийн ил тод, дижитал тогтолцоо
Батерейн дижитал паспорт нь батерейн гарал үүсэл, техникийн үзүүлэлт, ашиглалтын түүх, засвар үйлчилгээ, дахин ашиглалт болон дахин боловсруулалтын талаарх мэдээллийг нэг дор хадгалдаг дижитал мэдээллийн систем юм. Энэхүү систем нь батерейн амьдралын мөчлөгийг үйлдвэрлэлээс эхлэн ашиглалт, хоёр дахь хэрэглээ, эцсийн материалын нөхөн сэргэлт хүртэл бүрэн хянах боломжийг бүрдүүлдэг.
Яагаад хэрэгтэй вэ?
Дэлхий даяар цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний хуримтлуурын хэрэглээ эрчимтэй өсөж байгаа энэ үед батерейн гарал үүсэл, аюулгүй байдал, үлдэгдэл ашиглалтын хугацааг үнэн зөв тодорхойлох шаардлага улам нэмэгдэж байна.
Батерейн дижитал паспорт нь:
Батерейн мэдээллийг ил тод болгох.
Аюулгүй ашиглалт, тээвэрлэлтийг дэмжих.
Хоёр дахь хэрэглээг зөв үнэлэх.
Дахин боловсруулах процессыг хөнгөвчлөх.
Чухал ашигт малтмалын эргэлтийг сайжруулах.
Хуурамч болон стандартын шаардлага хангахгүй бүтээгдэхүүнийг илрүүлэхэд туслах.
Дижитал паспорт ямар мэдээлэл агуулдаг вэ?
Үйлдвэрлэгч болон үйлдвэрийн мэдээлэл
Үйлдвэрлэсэн он, сар
Батерейн төрөл, химийн найрлага
Цуваа дугаар (Serial Number)
QR код эсвэл дижитал таних тэмдэг
Нэрлэсэн хүчин чадал (kWh)
Үлдэгдэл хүчин чадал (State of Health – SOH)
Ашиглалтын цикл (Cycle Count)
Нүүрстөрөгчийн ул мөр (Carbon Footprint)
Засвар үйлчилгээний түүх
Дахин ашиглалтын үнэлгээ
Дахин боловсруулалтын мэдээлэл
Европын Холбооны шаардлага
Европын Холбооны Батерейн журам (EU Battery Regulation 2023/1542)-ын дагуу тодорхой хүчин чадлаас дээш үйлдвэрлэсэн үйлдвэрлэлийн болон цахилгаан автомашины батерей нь дижитал паспорттай байх шаардлагатай. Энэхүү шаардлага нь нийлүүлэлтийн сүлжээний ил тод байдлыг нэмэгдүүлж, батерейн тогтвортой менежментийг хангах зорилготой.
MCBI-ийн зорилго
MCBI нь Монгол Улсад батерейн дижитал паспортын тогтолцоог үе шаттайгаар хөгжүүлэхийг зорьж байна. Энэхүү систем нь:
Үндэсний хэмжээний батерейн мэдээллийн сан бий болгох;
QR код болон дижитал бүртгэлийн шийдлийг нэвтрүүлэх;
EPR тогтолцоотой уялдуулах;
AI болон өгөгдлийн шинжилгээг ашиглан батерейн урсгалыг хянах;
Монгол Улсыг олон улсын стандарттай нийцсэн тойрог батерейн экосистемтэй болгоход дэмжлэг үзүүлэх зорилготой.
Critical Mineral Recovery Чухал ашигт малтмалын нөхөн сэргэлт
Ирээдүйн нөөцийг өнөөдөр хамгаалах нь
Чухал ашигт малтмалын нөхөн сэргэлт нь ашиглалтаас гарсан бүтээгдэхүүн, үйлдвэрлэлийн үлдэгдэл болон дахин боловсруулах боломжтой материалуудаас стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалыг сэргээн авч эдийн засгийн эргэлтэд буцаан оруулах үйл явц юм. Энэ нь шинэ олборлолтын хэрэгцээг бууруулж, байгалийн нөөцийг хамгаалахын зэрэгцээ тогтвортой хөгжлийг дэмждэг.
Яагаад чухал вэ?
Лити, кобальт, никель, манган, графит, газрын ховор элемент зэрэг чухал ашигт малтмал нь цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүч хуримтлуулах систем, электроник болон өндөр технологийн үйлдвэрлэлийн үндсэн түүхий эд юм.
Эдгээр нөөцийн дэлхийн эрэлт хурдацтай өсөж байгаа тул ашигласан бүтээгдэхүүнээс дахин сэргээн ашиглах нь стратегийн ач холбогдолтой болж байна.
Нөхөн сэргэлтийн зорилго
Чухал ашигт малтмалыг эдийн засгийн эргэлтэд буцаан оруулах.
Анхдагч олборлолтын хэрэгцээ, байгаль орчны дарамтыг бууруулах.
Аюултай хог хаягдлыг багасгах.
Дотоодын боловсруулах үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх.
Нөөцийн аюулгүй байдал, тогтвортой нийлүүлэлтийг бэхжүүлэх.
Тойрог эдийн засгийн тогтолцоог дэмжих.
Ямар материалаас сэргээх боломжтой вэ?
MCBI нь ирээдүйд дараах урсгалуудаас чухал ашигт малтмалыг сэргээн ашиглах боломжийг судалж байна.
Лити-ион батерей
Цахилгаан болон электрон хог хаягдал (E-Waste)
Сэргээгдэх эрчим хүчний тоног төхөөрөмж
Эрчим хүч хадгалах системүүд (ESS)
Аж үйлдвэрийн зарим стратегийн материал Сэргээх боломжтой ашигт малтмал
Лити(Li) Кобальт(Co) Никель(Ni) Манган(Mn) Зэс(Cu) Хөнгөн цагаан(Al) Графит(Graphite) Газрын ховор элементүүд(Rare Earth Elements) MCBI нь Монгол Улсад чухал ашигт малтмалын нөхөн сэргэлтийн үгдэсний тогтолцоог хөгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулахыг зорьж байна. Үүнд аюулгүй цуглуулалт, материалын нөхөн сэргэлт, өгөгдөлд суурилсан хяналт, олон улсын стандарттай нийцсэн бодлогын шийдлийг дэмжих зэрэг шийдлүүд орно. Энэхүү хандлага нь Монгол улсын байгалийн нөөцийг илүү үр ашигтай ашиглах, стратегийн ашигт малтмалын үнэ цэнийг хадгалах, ирээдүйн ногоон үйлдвэрлэлийн суурийг бүрдүүлэхэд чиглэнэ.